अर्थसंकल्प 2022 : ऊर्जा क्षेत्राबाबत होऊ शकतात मोठ्या घोषणा

नवी दिल्ली । देशात कोरोनाने परिस्थिती अवघड बनली असतानाच दुसरीकडे यंदाच्या अर्थसंकल्पाकडून प्रत्येक क्षेत्राच्या अपेक्षा वाढल्या आहेत. त्यातच जगभरातील हवामान बदल आणि पर्यावरणाभोवती निर्माण होणाऱ्या प्रश्नांमध्ये ऊर्जा क्षेत्र हा महत्त्वाचा मुद्दा बनला आहे. या अर्थसंकल्पात या क्षेत्राबाबतही अनेक अपेक्षा व्यक्त केल्या जात आहेत.

आगामी अर्थसंकल्पात सौरऊर्जा क्षेत्राबाबतही मोठी घोषणा होऊ शकते, असे जाणकारांचे मत आहे. नेट झिरो-2070 च्या उद्दिष्टांनुसार देशाला सौरऊर्जा क्षेत्रात स्वावलंबी बनवण्यासाठी केंद्र सरकारने दोन वर्षांपूर्वी सुरू केलेल्या मोहिमेलाही ते पुढे नेणार आहे. त्यावेळी चीनसोबतच्या वाढत्या तणावानंतर भारतातील सौरऊर्जा प्रकल्पांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या सर्व उपकरणांची निर्मिती करण्यासाठी आत्मनिर्भर भारत कार्यक्रमांतर्गत विविध सवलती जाहीर करण्यात आल्या होत्या.

‘या’ क्षेत्रासाठी प्रोत्साहन योजना
2021-22 पासून पुढील पाच वर्षांसाठी 1.97 लाख कोटी रुपयांच्या मदतीने हा कार्यक्रम सुरू करण्याची घोषणा करण्यात आली आहे. या प्रोत्साहनाच्या पार्श्‍वभूमीवर, काही कंपन्यांनी भारतात सौर पॅनेल इत्यादींचे उत्पादन सुरू केले आहे, मात्र आता भारताने सौर उर्जेच्या क्षेत्रात मोठी उद्दिष्टे ठेवली आहेत.

प्लांटपासून ट्रान्समिशनपर्यंतच्या क्षेत्रात गुंतवणूक होणे आवश्यक आहे
पंतप्रधानांनी 2030 पर्यंत देशातील सौर ऊर्जा प्रकल्पांची क्षमता पाच लाख मेगावॅटपर्यंत वाढवण्याचे लक्ष्य ठेवले आहे. त्यानुसार भारताला स्वावलंबी बनवण्यासाठी सौरऊर्जा क्षेत्रासाठी मोठ्या प्रमाणावर उपकरणे तयार करण्याची गरज भासणार आहे. एका अंदाजानुसार, रीन्यूबल क्षेत्रात आवश्यक क्षमता साध्य करण्यासाठी भारताला 2030 पर्यंत $500 अब्ज गुंतवणुकीची आवश्यकता असेल. ही गुंतवणूक प्लांटपासून ट्रान्समिशनपर्यंतच्या क्षेत्रात आवश्यक आहे.

गेल्या दोन महिन्यांपासून अर्थ मंत्रालय, NITI आयोग, अपारंपरिक ऊर्जा स्रोत मंत्रालय, ऊर्जा मंत्रालय, उद्योग मंत्रालय यांच्यात भविष्यातील घोषणांबाबत चर्चा सुरू आहे. ऊर्जा क्षेत्रात आणखी एक महत्त्वाची घोषणा हायड्रोजनच्या क्षेत्रात होण्याची शक्यता आहे.

हायड्रोजन मिशन झाले लाँच
गेल्या अर्थसंकल्पात अर्थमंत्री निर्मला सीतारामन यांनी हायड्रोजन मिशन 2021-22 लाँच करण्याची घोषणा केली. नुकतेच ऊर्जा मंत्री आर के सिंह यांनी भविष्यातील हायड्रोजन धोरणावर सरकारची कसरत व्यक्त केली होती. हायड्रोजन इंधनाचा वापर प्रवासी कार ते विमान आणि जड ट्रकमध्ये करण्यासाठी प्रोत्साहन देण्याच्या योजनेवर काम करण्याचा मानस आहे.

ऊर्जा सुरक्षा आघाडीवर आव्हाने कमी असतील
हायड्रोजन मोहिमेला आतापासूनच गांभीर्याने घेऊन सरकार आणि खाजगी क्षेत्रामध्ये पुरेसा निधी आणि मोठ्या प्रमाणावर सहकार्य प्रस्थापित करण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. केवळ हायड्रोजन इंधनाचा ग्राहक न राहता निर्यातदार बनण्याचा भारताचा हेतू आहे. असे झाल्यास भारतासमोरील ऊर्जा सुरक्षा आघाडीवरील आव्हाने बऱ्याच अंशी कमी होतील.

डिस्कॉमची स्थिती
देशातील वीज वितरण कंपन्यांची (डिस्कॉम) स्थिती लक्षात घेऊन ऊर्जा क्षेत्राबाबत अर्थमंत्र्यांच्या घोषणांवरही लक्ष ठेवले जाणार आहे. कोरोनाच्या दोन वर्षांत सरकारने दोनदा या डिस्कॉम्सची स्थिती सुधारण्याचा प्रयत्न केला, मात्र त्याचे कोणतेही सकारात्मक परिणाम दिसून आले नाहीत. गेल्या वर्षीच्या अर्थसंकल्पातही डिस्कॉमसाठी तीन लाख कोटी रुपयांची योजना जाहीर करण्यात आली होती. हे प्रभावी होण्यासाठी वेळ लागू शकतो.